Μαθήματα

Σκοπός του μαθήματος είναι η εξοικείωση των φοιτητών με τα ζητήματα του ήχου, είτε αυτός μεταφράζεται ως θόρυβος είτε ως ήχος βάθους. Προς την κατεύθυνση αυτή είναι σημαντική η κατανόηση των φυσικών ιδιοτήτων του ήχου, τα χαρακτηριστικά του και ο τρόπος διάδοσής του τόσο σε ανοικτό όσο και κλειστό χώρο.
Αντιμετωπίζονται θέματα ακουστικής μόνωσης μεταξύ εξωτερικού και εσωτερικού χώρου ενός κτιρίου, αλλά και μεταξύ των διαφόρετικών χώρων ενός κτιρίου ανάλογα με τη χρήση τους. Παρουσιάζονται έννοιες του σταθμισμένου δείκτη ηχομείωσης Rw, της μόνωσης σε αερόφερτο και σε
στερεόφερτο ήχο μαζί με τους αντίστοιχους αρχιτεκτονικούς χειρισμούς και κατασκευαστικές λεπτομέρειες.

Στο εργαστηριακό τμήμα του μαθήματος έμφαση δίνεται στη μέτρηση της στάθμης του ήχου με σύγχρονες μεθόδους, και στην ανάλυση των δεδομένων προκειμένου να εφαρμοστεί η καταλληλότερη (αρχιτεκτονική) προσέγγιση για την αντιμετώπιση του θορύβου.
Η αντιμετώπιση αυτή αφορά σε χειρισμούς στην πηγή του θορύβου (μείωση θορύβου), σε διαμορφώσεις κατά την πορεία του προς το σημείο του ενδιαφέροντος (έλεγχος θορύβου) και σε σχεδιαστικές προτάσεις στην κατάληξή του στο κτίριο ή στην περιοχή ενδιαφέροντος (προστασία θορύβου).

To μάθημα είναι Ειδίκευσης (ΕΙΔ) για την Ανάπτυξη συγκεκριμένων Δεξιοτήτων (ΑΔ). Στόχος του μαθήματος είναι η καλλιέργεια της ικανότητας των φοιτητών να εκφράζουν αναπαραστατικά ιδέες και εικόνες που δημιουργούνται στο μυαλό τους. Η δυνατότητα ενός αρχιτέκτονα να μπορεί να απεικονίζει με τη μεγαλύτερη δυνατή πιστότητα τις σκέψεις του και να «φέρνει» στην πραγματικότητα, να οπτικοποιεί τα γεννήματα της φαντασίας του είναι από τις πιο απαραίτητες ικανότητες που μπορεί να αποκτήσει.

Τα μάθημα βασίζεται στη θεωρία του Radford, που τονίζει την ανάγκη μιας υβριδικά βιωματικής προσπάθειας στην απόκτηση εμπειριών από τους εκπαιδευόμενους αρχιτέκτονες μέσα από τη θεωρία παιγνίων ρόλων. Η διαδικασία αυτή θα «φέρνει» τους φοιτητές ενώπιον καταστάσεων στις οποίες θα πρέπει να βιώσουν το φαντασιακό και μετά να το απεικονίσουν. Μέσα από τη διαδικασία αυτή οι φοιτητές έρχονται σε επαφή με όλα τα αντικείμενα και τις κλίμακες του κτισμένου περιβάλλοντος, τα οποία καλούνται να απεικονίσουν με γρήγορους τρόπους.

Το μάθημα αποτελείται από δύο σκέλη. Το ένα θα φιλοξενεί τη διαδικασία του φαντασιακού και το δεύτερο τις τεχνικές απεικόνισης. Στο ένα μέρος καλλιεργείται η ικανότητα να συγκρατείται η μεγαλύτερη δυνατή ποσότητα και ποιότητα εικόνων που παράγονται στη φαντασία. Στο άλλο μέρος, παρουσιάζονται διάφοροι τρόποι και τεχνικές οργάνωσης και απεικόνισης της πληροφορίας με γρήγορο και αξιόπιστο τρόπο. Το μάθημα συνολικά καλλιεργεί τις εξής δεξιότητες στους φοιτητές:

-        Ικανότητα ταχείας απεικόνισης της ιδέας τους με τη μεγαλύτερη δυνατή πιστότητα

-        Οργάνωση της πληροφορίας και κατανόηση της ιεράρχησης της στην απεικόνιση

-        Αύξηση της επικοινωνιακής ικανότητας μέσω του σχεδίου

Κατανόηση της διαφορετικής ‘έκφρασης’ μιας ιδέας μέσα σε ομάδες και τεχνικές σύγκλισης

Η συζήτηση και οι πρακτικές γύρω από το ζήτημα της ένταξης του αρχιτεκτονικού έργου στο ιστορικό δομημένο περιβάλλον  αποτελούν το θέμα του Αρχιτεκτονικού Σχεδιασμού στο 7^ο εξάμηνο των σπουδών.

Μελετάται η συνέχεια της πόλης στον χρόνο και η διερεύνηση των χώρων της βασιζόμενη στην ιστορική της εξέλιξη, στις σημαντικές στιγμές ρήξης ή της όποιας συνέχειας, στον ρόλο των ονομαζόμενων κατά Rossi αστικών συντελεστών, στις περιοχές κατοικίας, στους δημόσιους χώρους της συλλογικότητας, τέλος στη σχέση της με τη φύση.

Το μάθημα στοχεύει στην επεξεργασία του σχεδιαστικού ζητούμενου ως ανάδυση της συλλογικής μνήμης, σε σχέση με τις σημερινές ανάγκες, στην απόδοση μιας καθαρής άποψης για την σχέση της αρχιτεκτονικής απέναντι στην ιστορία και στους τρόπους που συγκροτείται ένας σύγχρονος λόγος, σε αντιπαράθεση ή σε συνέχεια με αυτήν. Τέλος προτείνεται η εμβάθυνση στον ρόλο του δημόσιου κτιρίου απέναντι στη συλλογική συγκρότηση της κοινωνίας, σε αυτή την πολύπλοκη δυναμική.

• Έννοια, αντικείμενο, σκοπός, πηγές και χαρακτηριστικά γνωρίσματα του χωροταξικού και πολεοδομικού δικαίου
• Η ιστορική διαμόρφωση του δικαίου και των θεσμών χωροταξίας και πολεοδομίας στην Ελλάδα
• Το συνταγματικό πλαίσιο του χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού
• Οι φορείς άσκησης χωροταξικού και πολεοδομικού σχεδιασμού: συνταγματικό πλαίσιο κατανομής αρμοδιοτήτων, ρόλος και αρμοδιότητες κρατικής διοίκησης και τοπικής αυτοδιοίκησης
• Το νομικό πλαίσιο του χωροταξικού και πολεοδομιού σχεδιασμού: είδη, περιεχόμενο και νομικές συνέπειες χωροταξικών και πολεοδομικών σχεδίων
• Ειδικές κατηγορίες χωρικών σχεδίων. Ειδικά καθεστώτα πολεοδόμησης
• Τα μέσα εφαρμογής του πολεοδομικού σχεδιασμού (ρυμοτομική απαλλοτρίωση, τακτοποίηση, προσκύρωση, εισφορά σε γη και χρήμα, μεταφορά συντελεστή δόμησης)
• Χρήσεις γης: κατηγορίες και περιεχόμενο
• Κανόνες δόμησης (εντός σχεδίου δόμηση, εκτός σχεδίου δόμηση, δόμηση σε οικισμούς που στερούνται σχεδίου)
• Οικοδομική άδεια – Έλεγχος εφαρμογής οικοδομικών αδειών – Αυθαίρετη δόμηση

Η κοινωνική κατοικία αποτέλεσε ήδη από τον 19ο αιώνα κρίσιμη συνιστώσα της αρχιτεκτονικής και πολεοδομικής πρακτικής για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης που προκάλεσε η Βιομηχανική Επανάσταση και η ραγδαία αστικοποίηση. Από τις πρώτες παρεμβάσεις για την εργατική κατοικία στη Βρετανία και τη Γαλλία, έως τα ουτοπικά πρότυπα των σοσιαλιστών διανοητών, αλλά και τις ριζοσπαστικές προτάσεις του Μεσοπολέμου, η κοινωνική κατοικία αποτέλεσε μέσο κοινωνικής πολιτικής και αντικείμενο αστικού και αρχιτεκτονικού πειραματισμού διεθνώς. O σχεδιασμός και η τυπολογία της κοινωνικής κατοικίας διαμορφώθηκε ανάλογα με τις αρχιτεκτονικές, ιδεολογικές, πολιτικές και τεχνολογικές συνθήκες κάθε εποχής.

Το μάθημα εξετάζει την ιστορία της κοινωνικής κατοίκησης από  τον 19ο αιώνα μέχρι σήμερα στον διεθνή χώρο και στην Ελλάδα. Στόχος του μαθήματος είναι η κατανόηση  του κοινωνικού ρόλου της αρχιτεκτονικής μέσα από το πεδίο της κοινωνικής κατοίκησης, καθώς και η συνεισφορά της στην εξέλιξη της αρχιτεκτονικής και της πόλης.

Η αναζήτηση γίνεται μέσω της συνεχούς αντιπαραβολής της αρχιτεκτονικής και της πόλης με τις εκάστοτε πολιτικές και οικονομικές συνθήκες, αλλά και τις φιλοσοφικές θεωρήσεις που υποστήριζαν αυτές τις επιλογές. Στο ίδιο πλαίσιο αναλύονται κρίσιμα ζητήματα που
αφορούν την αρχιτεκτονική, αλλά και την οικοδομική τεχνολογία, όπως η αναζήτηση των ελαχίστων διαστάσεων, η οικονομία και η ταχύτητα της κατασκευής, καθώς και η  επιλογή των υλικών.

Περιεχόμενο μαθήματος:
Το μάθημα συγκροτείται σε δύο ενότητες, αφού προηγηθούν δύο  εισαγωγικά θεωρητικά μαθήματα.

ΕΝΟΤΗΤΑ Α. H κοινωνική κατοίκηση στην διεθνή χώρο
Α. 19ος και Πρώιμος 20ός Αιώνας – Η απαρχή της κοινωνικής κατοίκησης
Β. Μεσοπόλεμος– Ανάδυση του Μοντέρνου Κινήματος
Γ. Μεταπολεμική Περίοδος – Ανασυγκρότηση και νέες προσεγγίσεις στην κοινωνική κατοικία
Δ. Τέλη 20ού αιώνα – Η κριτική του Μοντέρνου κινήματος
Ε. 21ος Αιώνας – Σύγχρονες διεθνείς προσεγγίσεις

ΕΝΟΤΗΤΑ Β. Η κοινωνική κατοίκηση στην Ελλάδα
Α. Προσφυγική κατοίκηση και πρώιμες κρατικές παρεμβάσεις (1922–1940)
Β. Μεταπολεμική Περίοδος- Ο Οργανισμός Εργατικής Κατοικίας και το έργο του στην Ελλάδα
Γ. Νέες προσεγγίσεις στον σχεδιασμό της κοινωνικής κατοικίας

ΕΙΣΑΓΩΓΗ ΣΤΗΝ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗ ΠΡΑΚΤΙΚΗ

Διδάσκων

Χρήστος Τέσσας

Αρχιτέκτων Μηχανικός ENSA Paris Malaquais

Δρ ΑΠΘ, Επίκουρος Καθηγητής ΠΚ

Α. Εισαγωγή – Σκοπός του μαθήματος

Σκοπός του μαθήματος είναι οι φοιτητές να κατανοήσουν σε ικανοποιητικό βαθμό τη σύγχρονη συνθήκη του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα στην ελληνική αλλά και στην παγκοσμιοποιημένη πλέον πραγματικότητα. Παράλληλα, απώτερος στόχος είναι η προετοιμασία τους για μια ομαλή μετάβαση στην επαγγελματική πρακτική που θα τους καθιστά ανταγωνιστικούς στο ευμετάβλητο περιβάλλον της αρχιτεκτονικής στις μέρες μας.

Β. Μεθοδολογία

Το κάθε μάθημα γίνεται μια φορά την εβδομάδα. Τις περισσότερες φορές περιλαμβάνεται μια διάλεξη που συνοδεύεται από προβολή διαφανειών. Μετά το πέρας της διάλεξης ακολουθεί συζήτηση με τους φοιτητές και δίνονται απαντήσεις σε πιθανές απορίες. Σε δυο μαθήματα μέσα στο εξάμηνο γίνονται ασκήσεις που πραγματεύονται ερμηνείες του οικοδομικού κανονισμού. 

Οι διαλέξεις αλλά και οι συζητήσεις διακρίνονται για τη θεματική τους ποικιλία. Για παράδειγμα, στα δυο πρώτα μαθήματα παρουσιάζεται η ιστορία του επαγγέλματος του αρχιτέκτονα και των αρχιτεκτονικών μελετών. Δηλαδή, από τους αρχιμάστορες του Μεσαίωνα, στους αρχιτέκτονες της Αναγέννησης και στην ίδρυση της πρώτης Πολυτεχνικής Σχολής στο Παρίσι, φτάνουμε στη δημιουργία των σχετικών εκπαιδευτικών και επαγγελματικών φορέων στη χώρα μας (Πολυτεχνεία, ΤΕΕ). Παράλληλα, πέραν του ιστορικού πλαισίου που κρίνεται σημαντικό να παρουσιαστεί, πολλά μαθήματα αφιερώνονται σε πρακτικά ζητήματα της καθημερινότητας του σχεδιαστηρίου, όπως η οργάνωση της αρχιτεκτονικής μελέτης, οι μελέτες εφαρμογής, τα τεύχη προϋπολογισμών, το περιβάλλον των σύγχρονων μελετητικών γραφείων, η νομοθεσία, τα πολεοδομικά γραφεία, οι δυνατότητες εργασίας στον ευρύτερο κατασκευαστικό κλάδο (βιομηχανία, κατασκευές, κλπ.) η σύνταξη του portfolio και του βιογραφικού σημειώματος, κλπ.   

Γ. Εξέταση

Η εξέταση γίνεται με ασκήσεις κατά τη διάρκεια του εξαμήνου και παράδοση τελικής εργασίας. 

Επικοινωνία

ctessas@tuc.gr

Το μάθημα δεν διαθέτει περιγραφή

Το μάθημα δεν διαθέτει περιγραφή

ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΚΟΣ ΣΧΕΔΙΑΣΜΟΣ Ι

ΝΕΑ ΧΩΡΑ — HOME / COMMON / CITY

Θέμα εργασίας Εξαμήνου:

Σήμερα, οι πόλεις βρίσκονται αντιμέτωπες με νέες και σύνθετες προκλήσεις: την αυξανόμενη στεγαστική πίεση, τη γήρανση του πληθυσμού, τις μεταβαλλόμενες μορφές οικογένειας, την κοινωνική απομόνωση, την ανάγκη προσβασιμότητας, την κλιματική αλλαγή και τη μεταβολή των τρόπων εργασίας και κατοίκησης. Στις ελληνικές πόλεις η στεγαστική κρίση αποτελεί ένα σύνθετο κοινωνικό, οικονομικό και πολεοδομικό ζήτημα, το οποίο εκδηλώνεται με τη ραγδαία αύξηση των ενοικίων και των τιμών πώλησης, τη συρρίκνωση της διαθέσιμης κατοικίας, τη γήρανση του κτιριακού αποθέματος και τη δυσκολία πρόσβασης των νέων, των χαμηλών και μεσαίων εισοδημάτων σε αξιοπρεπή και προσιτή στέγη. Η τουριστικοποίηση και η εξάπλωση των βραχυχρόνιων μισθώσεων, η συγκέντρωση ακινήτων σε επενδυτικά χαρτοφυλάκια, η περιορισμένη παραγωγή κοινωνικής κατοικίας και οι έντονες χωρικές ανισότητες ενισχύουν τον εκτοπισμό μόνιμων κατοίκων από κεντρικές και παράκτιες περιοχές. Παράλληλα, το υψηλό ενεργειακό κόστος και οι ανεπαρκείς συνθήκες πολλών κατοικιών διευρύνουν την ενεργειακή φτώχεια.

Στο εξάμηνο αυτό το μάθημα θα εστιάσει σε μια περιοχή που τα τελευταία χρόνια αντιμετωπίζει έντονα το πρόβλημα της έλλειψης υποδομών και της στέγασης, την περιοχή της Νέας Χώρας – μια ζωντανή και μεταβαλλόμενη αστική περιοχή, όπου η κατοικία, ο δημόσιος χώρος, η καθημερινή ζωή και οι πιέσεις της σύγχρονης πόλης συναντώνται σε ένα ιδιαίτερα σύνθετο αστικό περιβάλλον.

Οι φοιτητές θα διερευνήσουν το υφιστάμενο οικιστικό, χωρικό και κοινωνικό υπόβαθρο της περιοχής, θα αναγνωρίσουν τις διαφορετικές ομάδες χρηστών και θα καταγράψουν τις ανάγκες της καθημερινής ζωής, εξετάζοντας παράλληλα σύγχρονες μορφές κατοίκησης. Αξιοποιώντας εργαλεία της σύγχρονης πολεοδομίας —από την ανάλυση των χρήσεων γης, των πυκνοτήτων και των κοινωνικών υποδομών έως τον σχεδιασμό του δημόσιου χώρου, των δικτύων βιώσιμης κινητικότητας και νέων τυπολογιών κατοικίας— θα διαμορφώσουν ολοκληρωμένες προτάσεις για βιώσιμές, προσβάσιμες και κοινωνικά συμπεριληπτικές γειτονίες.Στόχος είναι η δημιουργία μιας  προτύπης περιοχής που θα λειτουργεί ως κοινός τόπος: ανάμεσα σε διαφορετικές γενιές, κοινωνικές ομάδες και τρόπους ζωής, ανάμεσα στον ιδιωτικό και τον δημόσιο χώρο, και ανάμεσα στην κατοικία και την πόλη,

Τρόπος διεξαγωγής του μαθήματος

Το μάθημα χωρίζεται σε δύο βασικές ενότητες: 

1. Θεωρία

Οι διαλέξεις και το επιλεγμένο εκπαιδευτικό υλικό, τα οποία είναι διαθέσιμα στο e-class, στην ενότητα «Υλικό για Μελέτη», παρέχουν το απαραίτητο θεωρητικό υπόβαθρο για την κατανόηση των σύγχρονων προσεγγίσεων του πολεοδομικού σχεδιασμού και της σχέσης του με την κατοικία, την κοινωνική συμπερίληψη, την καθολική προσβασιμότητα και την ποιότητα της καθημερινής ζωής.

2. Στούντιο

Οι ομάδες, οι οποίες θα αποτελούνται κατά μέγιστο από τέσσερις φοιτητές, θα μελετήσουν την πολεοδομική οργάνωση, τη χωρική διάρθρωση και τα κοινωνικά χαρακτηριστικά της Νέας Χώρας. Ειδικότερα, θα προχωρήσουν στις ακόλουθες εργασίες:

• Αναγνώριση των διαφορετικών ομάδων χρηστών και διερεύνηση των ιδιαίτερων αναγκών τους.  Διεξαγωγή ποιοτικής έρευνας μέσω της εφαρμογής mapsurvey, συνεντεύξεων και επιτόπιας παρατήρησης, με στόχο την καταγραφή των εμπειριών, των αναγκών και των προτάσεων των κατοίκων.
• Αξιολόγηση των φυσικών, κοινωνικών και ανθρωπογενών δεδομένων της περιοχής και διαμόρφωση εναλλακτικών σεναρίων μελλοντικής ανάπτυξης με έμφαση στην ενίσχυση της κατοικίας.
• Καθορισμός στρατηγικών σχεδιασμού για τη δημιουργία μιας βιώσιμης, προσβάσιμης και κοινωνικά συμπεριληπτικής περιοχής.
• Διερεύνηση και ανάπτυξη νέων σχέσεων μεταξύ της κατοικίας, των κοινόχρηστων χώρων, των κοινωνικών υποδομών, του αστικού πρασίνου και των δικτύων βιώσιμης κινητικότητας.
• Σύνταξη ολοκληρωμένης πρότασης πολεοδομικού σχεδιασμού για τη Νέα Χώρα.

Αξιολόγηση του μαθήματος

Η αξιολόγηση των φοιτητών θα γίνει με βάση την εργασία του σχεδιασμού σε όλα τα στάδια, από την ανάλυση και την κοινωνική έρευνα έως τη διαμόρφωση του σεναρίου, των στρατηγικών και της τελικής πολεοδομικής πρότασης.

Παραδοτέα μαθήματος

Οι ομάδες θα παραδώσουν ολοκληρωμένη πρόταση πολεοδομικού σχεδιασμού, η οποία θα περιλαμβάνει κατ’ ελάχιστον:

• Σχέδιο ένταξης της περιοχής μελέτης στην ευρύτερη περιοχή και διασύνδεσης των δικτύων χρήσεων γης, κυκλοφορίας και πρασίνου.
• Χάρτες κοινωνικής και χωρικής ανάλυσης, με αποτύπωση των διαφορετικών ομάδων χρηστών και των αναγκών τους.
• Ρυμοτομικό σχέδιο.
• Σχέδιο χρήσεων γης.
• Σχέδιο όρων και περιορισμών δόμησης.
• Σχέδιο κυκλοφοριακής οργάνωσης και στάθμευσης, συνοδευόμενο από σχηματικές τομές των βασικών οδικών αξόνων.
• Σχέδιο οργάνωσης των ελεύθερων και κοινόχρηστων χώρων.
• Σχέδιο χωροθέτησης των κοινωνικών υποδομών.
• Σχέδιο γενικής διάταξης της πρότασης.
• Τρισδιάστατες απεικονίσεις, σκίτσα και διαγράμματα που παρουσιάζουν το σύνολο της πρότασης.
• Υπολογισμό των βασικών πολεοδομικών μεγεθών και δεικτών.

Οι πινακίδες διαστάσεων Α1 θα παρουσιάζουν επίσης το επιλεγμένο σενάριο ανάπτυξης, τις βασικές στρατηγικές σχεδιασμού και τα διαγράμματα που τεκμηριώνουν με σαφήνεια τη μετάβαση από την κοινωνική και πολεοδομική ανάλυση στη διαμόρφωση της τελικής πρότασης.

Πρόγραμμα Μαθήματος

Με βάση το ωρολόγιο πρόγραμμα, το πρόγραμμα του μαθήματος διαμορφώνεται ως εξής:

Το μάθημα που δε θα πραγματοποιηθεί στις 17/11 θα αναπληρωθεί σε συνεννόηση με τους φοιτητές.

Το μάθημα «Προηγμένα Ψηφιακά Μέσα» (Advanced Digital Media) διερευνά σύγχρονες και αναδυόμενες ψηφιακές τεχνολογίες ως μέσα αρχιτεκτονικού σχεδιασμού, αναπαράστασης, αλληλεπίδρασης και παραγωγής χωρικής εμπειρίας.

Σε συνέχεια των μαθημάτων Ψηφιακών Τεχνολογιών στον Αρχιτεκτονικό Σχεδιασμό, όπου η αρχιτεκτονική σύνθεση αναπτύσσεται στις δύο και τρεις διαστάσεις, το μάθημα εισάγει συστηματικά την τέταρτη διάσταση (4D), αυτή του χρόνου, και την πέμπτη διάσταση (5D), αυτή της συμπεριφοράς και της αλληλεπίδρασης.

Η τέταρτη διάσταση αφορά στον τρόπο με τον οποίο η αρχιτεκτονική γίνεται αντιληπτή μέσα από την κίνηση και τη χρονική εξέλιξη της εμπειρίας: τη διαδρομή στον χώρο, την ταχύτητα, τη διαδοχή των οπτικών πεδίων, το φως, τα υλικά, την εικόνα και τον ήχο. Η πέμπτη διάσταση αφορά στον τρόπο με τον οποίο ο χώρος, τα ψηφιακά συστήματα και οι χρήστες ανταποκρίνονται και αλληλεπιδρούν μεταξύ τους, μετατρέποντας την αρχιτεκτονική από στατικό αντικείμενο σε δυναμικό και προσαρμοζόμενο περιβάλλον.

Στο πλαίσιο αυτό, ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον σχεδιασμό υβριδικών φυσικών και ψηφιακών περιβαλλόντων, όπου η αρχιτεκτονική, το ψηφιακό περιεχόμενο, η πληροφορία και η ανθρώπινη αλληλεπίδραση συνυπάρχουν ως μέρη ενός ενιαίου σχεδιαστικού συστήματος. Πολιτιστικοί χώροι, μουσεία, εκθέσεις, μνημεία και περιβάλλοντα πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν προνομιακά πεδία διερεύνησης αυτής της σχέσης, καθώς επιτρέπουν τον πειραματισμό με νέες μορφές αφήγησης, ερμηνείας, συμμετοχής και χωρικής εμπειρίας.

Εξετάζονται και αξιοποιούνται, μεταξύ άλλων, τεχνολογίες Εικονικής, Επαυξημένης και Μικτής Πραγματικότητας (VR/AR/MR), spatial computing, real-time 3D περιβαλλόντων, τρισδιάστατης ψηφιοποίησης, photogrammetry και point clouds, ψηφιακών διδύμων, immersive προβολών, χωρικού ήχου, αισθητήρων, computer vision, gesture tracking, διαδραστικών συστημάτων και Τεχνητής Νοημοσύνης.

Η διδασκαλία συνδυάζει θεωρητικές διαλέξεις, ανάλυση σύγχρονων παραδειγμάτων, τεχνολογικό πειραματισμό, πρωτοτυποποίηση και σχεδιαστικές ασκήσεις. Οι φοιτητές καλούνται να αντιμετωπίσουν την τεχνολογία όχι ως αυτοσκοπό, αλλά ως σχεδιαστικό μέσο: να διερευνούν ποια τεχνολογία είναι κατάλληλη, για ποιο περιεχόμενο, σε ποιον χώρο, για ποια αλληλεπίδραση και για ποια επιθυμητή εμπειρία.

#Photogrammetry #PointCloud #XR #VR #AR #MR #AI #Interaction #DigitalTwins #CulturalHeritage

Γενική εισαγωγή στο δίκαιο, βασικές διακρίσεις δικαίου, στοιχεία δημοσίου δικαίου και δικαίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Στοιχεία αστικού δικαίου (γενικές αρχές, ενοχικό δίκαιο, εμπράγματο δίκαιο). Στοιχεία εργατικού δικαίου, εμπορικού δικαίου, βιομηχανική ιδιοκτησία (σήμα, ευρεσιτεχνία), πνευματική ιδιοκτησία, στοιχεία δικαίου του περιβάλλοντος. Στοιχεία δικαίου των δημοσίων έργων (η ανάθεση και εκπόνηση μελετών δημοσίων έργων, η ανάθεση και κατασκευή δημοσίων έργων, το εργολαβικό αντάλλαγμα, η παραλαβή του δημοσίου έργου, η συμβατική ευθύνη των μερών, η διοικητική και δικαστική επίλυση των διαφορών, η οργάνωση των εργοληπτών δημοσίων έργων).

ΤΕΧΝΗ ΚΑΙ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΑ

Βασικά ζητήματα και περίγραμμα του μαθήματος:

Α. Εισαγωγικές επισημάνσεις. - αφετηριακές έννοιες.

α) Η τεχνολογία και η τέχνη ως αντικείμενα της κοινωνικής θεωρίας και της φιλοσοφίας. Γενετική και λειτουργική συγγένεια των εννοιών.

β) Η κοινωνία ως οργανικό όλο και η διάρθρωσή της. Η μεθοδολογία διερεύνησης του οργανικού όλου.

Β. Η τεχνολογία και η τέχνη στη διάρθρωση της κοινωνίας.

α) Η απλούστερη σχέση της κοινωνίας ως διαδικασία: το ανθρώπινο άτομο ως έμβιο ον που αλληλεπιδρά με την φύση και τους συνανθρώπους του (ετερότητα του). Η διττή διάρθρωση της απλούστερης σχέσης.

β) Η μετάβαση από την απλούστερη σχέση στην ουσία της κοινωνίας: είδη αλληλεπίδρασης, διαμεσολαβημένη επενέργεια - μετασχηματισμός της φύσης.

• Μετάβαση από το πρώτο σύστημα σήμανσης στο δεύτερο μέσω της υπέρβασης του είναι - ως - έχει.

• Είναι -εν-εαυτώ, είναι - δι - ημάς και είναι - δι - εαυτόν.

γ) Η ουσία της κοινωνίας:

Ι. Εργασία και παραγωγή ως διαδικασία διαμεσολαβημένης και αντικειμενοποιημένης ανταλλαγής ύλης μεταξύ ανθρώπου και φύσης. Εμπράγματο και προσωπικό στοιχείο της εργασιακής επενέργειας του ανθρώπου στη φύση (παραγωγικές δυνάμεις). Διάκριση, ανάδειξη, σχεδιοποίηση,(λειτουργικός και μορφολογικός)μετασχηματισμός-βελτιστοποίηση κοινωνικά χρήσιμων πτυχών των φυσικών διαδικασιών. Μίμηση-προσομοίωση και χρήση διαδικασιών της φύσης και του ανθρώπου. Ανθρωπομορφοποίηση και αποανθρωπομορφοποίηση.

• Επανάληψη και ανάπτυξη. Τυποποίηση και αναπαραγωγή. Η εργασία ως μέσο (για την ικανοποίηση δεδομένων αναγκών ) ή ως αυτοσκοπός (ανανεούμενη, αναπτυσσόμενη εργασία χάριν της τελειοποίησης και ανάπτυξης των δημιουργικών ικανοτήτων του ανθρώπου ).

• Η εργασία ως δημιουργία και κατά τους νόμους του ωραίου. Τεχνολογική και αισθητική αρτιότητα.

• Συμβολική διάσταση της δραστηριότητας. Το εργαλείο - μέσο ως φορέας νοήματος.

• Αφηρημένες μορφές της αισθητικής αντανάκλασης της πραγματικότητας: ρυθμός, συμμετρία και αναλογίες.

• Διακοσμητική και αισθητική της εργασίας. Βιομηχανική σχεδίαση.

Δομή και λειτουργίες της τεχνολογίας:

1. Διαρθρωμένη (ιεραρχημένη και διατεταγμένη) εργασιακή δραστηριότητα.

2. Ενσάρκωση - αντικειμενοποίηση προγενέστερης (υλικής και πνευματικής εργασίας).Σύνολο τεχνικών διατάξεων, τεχνημάτων.

3. Πλαίσιο σχέσεων μεταξύ ανθρώπων (φάσμα δυνατοτήτων).

4. Προτρέχουσα σύλληψη (γνώση, σκοποθεσία) των μέσων και των τρόπων μετασχηματισμού του αντικειμένου βάσει της διάκρισης των ουσιωδών (αναγκαίων και ικανών) όρων αυτού του μετασχηματισμού (τεχνογνωσία).

5. Πραγμοποιημένη δύναμη της γνώσης.

6. Όργανο επενέργειας στη φύση, όργανο προστασίας από τη φύση και όργανο προστασίας της φύσης.

Η τεχνολογική συνιστώσα των βασικών κλάδων της παραγωγής:

1. της παραγωγής αγαθών προς κατανάλωση

2. της παραγωγής μέσων και αντικειμένων της εργασίας

3. της παραγωγής του υποκειμένου της εργασίας (κατάρτιση, εκπαίδευση, καλλιέργεια γνώσεων και δεξιοτήτων κλπ.)

ΙΙ. Η θέση και ο ρόλος της τεχνολογίας στις σχέσεις παραγωγής. Εργασιακές σχέσεις και κοινωνικός καταμερισμός εργασίας.

δ) Το φαινόμενο και η πραγματικότητα της κοινωνίας.

Δημογραφική δομή, κοινωνικο - ταξική κινητικότητα, οικογένεια, τρόπος ζωής.

Η κοινωνική συνείδηση και οι μορφές της:

• συν-ειδέναι (γνώση, επιστήμη, τεχνοεπιστήμη). Η δημιουργική - ευρετική δύναμη της φαντασίας.

• συν-ειδέναι (ηθική, πολιτική, δίκαιο, αισθητική, θρησκεία, φιλοσοφία).

ε)Το εποικοδόμημα της κοινωνίας ως οργάνωση (θεσμικότητα) και υλικά μέσα επενέργειας στην κοινωνική βάση. Η τεχνολογική συνιστώσα των θεσμικοτήτων. Η προσωπικότητα ως διάθλαση του κοινωνικού - πολιτισμικού στο ζωντανό άτομο.. Ο ρόλος της αναπτυσσόμενης τεχνολογίας και της σχέσης προς την εργασία στην ιστορική ανάδειξη της ανθρώπινης ατομικότητας. Τυπολογία προσωπικοτήτων.

Γ. Η ιδιοτυπία του αισθητικού.

Αντικειμενικοί προσδιορισμοί του αισθητικού. Αρμονία, δυσαρμονία, ρυθμός, μέτρο.

Το πρόβλημα της «χρυσής τομής»: σημείο τομής δομών – μορφών της φύσης, της κοινωνίας, της τεχνικής, της τέχνης και της ανθρώπινης πρόσληψης.

Το αισθητικό ως:

• δραστηριότητα - πτυχή κάθε δραστηριότητας

• μορφή κοινωνικής συνείδησης

• ανάγκες, βιώματα, αισθήματα, συναισθήματα.

• σκέψεις, κρίσεις, εκτιμήσεις. Η παραστατική νόηση.

• «γούστο»

• ιδεώδες.

Βασικές αισθητικές κατηγορίες: ωραίο, υψηλό, τραγικό, κωμικό. Η κάθαρση ως καθολική αισθητική κατηγορία.

Η ιδιοτυπία της τέχνης. Επίπεδα καλλιτεχνικής απεικόνισης. Μορφές γενίκευσης στην τέχνη.

Η συγκεκριμένη καθολικότητα του «τυπικού» στο καλλιτεχνικό απείκασμα - παράσταση.

• Συναισθηματικό και ορθολογικό στην καλλιτεχνική δημιουργία.

• Το χάρισμα η «τάλαντον»...

Το έργο τέχνης ως ιδιότυπο αισθητικό αντικείμενο και ως ολότητα.

Το πρόβλημα της σχέσης μορφής-περιεχομένου στην τέχνη.

• αντικείμενο και σκοπός της τέχνης.

• το καλλιτεχνικό περιεχόμενο (καλλιτεχνική ιδέα, ολότητα του αισθητικού απεικάσματος, νόημα).

• υλικό και γλώσσα της τέχνης.

• κοινωνικό νόημα. Η γλώσσα της τέχνης ως σύστημα.

• ενότητα - αλληλεπίδραση μορφής - περιεχομένου.

Η μέθοδος το ύφος, η τεχνοτροπία. Παραστατικός, συμβολικός χαρακτήρας της αισθητικής πρόσληψης και η πολυσημία του έργου τέχνης.

Κοινωνικές λειτουργίες της τέχνης:

• γνωστική (πρακτική-πνευματική προσοικείωση του κόσμου)

• επικοινωνιακή (το βίωμα και η αισθητική εμπειρία ως καθολικά προσπελάσιμα).

• διαπαιδαγωγητική

• χειραφετική

• ψυχ - αγωγική

Πρωτοπορία και κοινωνικό ιδεώδες.

Δ. Η τέχνη και η τεχνολογία στη διαδικασία της ιστορικής ανάπτυξης της ανθρώπινης κοινωνίας.

Ο ρόλος της τεχνολογικής εξέλιξης στην εμφάνιση, διαμόρφωση και ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας. Η τεχνολογική εξέλιξη ως συνιστώσα της περιοδολόγησης της ιστορίας του ανθρώπου.

1. Η αρχή (προϋποθέσεις) της διαδικασίας της ιστορικής ανάπτυξης. Η πρωταρχική εμφάνιση της κοινωνίας. Άγρα, μηχανική επεξεργασία λίθινων εργαλείων. Εξάντληση των δυνατοτήτων τελειοποίησης της χειρωνακτικής - μηχανικής επεξεργασίας του λίθου (μετάβαση στη νεολιθική εποχή) και των δυνατοτήτων άγρας. Μετάβαση σε γεωργία - κτηνοτροφία (πρώιμη βαθμίδα της παράγουσας οικονομίας). Γένος - γενετήσιοι δεσμοί. Κοινότητα του γένους.

Προϋποθέσεις της αισθητικής αντανάκλασης. Μαγεία και μίμηση. Τελετουργίες και σπηλαιογραφίες.

2. Η διαμόρφωση της ανθρώπινης κοινωνίας - πολιτισμού.

α) Αρχική περίοδος: ο δουλοκτητικός κοινωνικο - οικονομικός σχηματισμός. Έναρξη παραγωγής υπερπροϊόντος - πάλη των «κοινωνικών ζώων» (τάξεις κοινωνικές - τάξεις κατεστημένες). Ο διττός χαρακτήρας του δούλου. Ιδιωτική ιδιοκτησία συνυφασμένη με τους φυσικής προελεύσεως δεσμούς. Γεωργία - κτηνοτροφία. Η χρήση του μετάλλου. Εφευρέσεις με ή χωρίς κοινωνική ζήτηση. Η έναρξη της διάλυσης των δεσμών της κοινότητας. Η εμφάνιση και το βίωμα της αλλοτρίωσης. Αισθητικές ανάγκες και θρησκευτικό βίωμα. Το ιδεώδες της καλοκαγαθίας.

β) Δεύτερη περίοδος: ανάπτυξη της μεγάλης ιδιωτικής ιδιοκτησίας σε αναντίστοιχη εαυτής βάση (γαιοκτησία). Ο φεουδαρχικός κοινωνικο - οικονομικός σχηματισμός. Δουλοπαροικία. Σύμπτωση κοινωνικών και κατεστημένων τάξεων. Ανάπτυξη της χειροτεχνίας. Γενικευμένη χρήση σιδηρών εργαλείων. Η υπαγωγή των μορφών του συνειδέναι στη θρησκεία. Η τέχνη ως θεραπαινίς της θρησκείας.

γ) Ολοκλήρωση της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας: ο κεφαλαιοκρατικός κοινωνικο - οικονομικός σχηματισμός Απλή συνεργασία, μανουφακτούρα, μηχανοποιημένη παραγωγή, αυτοματοποίηση, πληροφοριακό - τεχνολογικό συγκρότημα. Η επιστήμη καθίσταται άμεση παραγωγική δύναμη. Επιστημονικοποίηση της τεχνικής και τεχνολογικοποίηση της επιστήμης. Αλλοτρίωση. Μονοδιάστατη κατακερματισμένη και καθολική εργασία. Εμπορευματοποίηση της επιστημονικο - τεχνικής δραστηριότητας. Υπαγωγή της τεχνολογίας στην κερδοφορία. Ιδιοκτησιακό καθεστώς, ευρεσιτεχνίες, άδειες παραγωγής και πνευματικά δικαιώματα. Ραγδαία ανάπτυξη και φραγμοί στις παραγωγικές δυνάμεις. Ανταγωνιστικότητα και μεγιστοποίηση της ανισομέρειας της ανάπτυξης. Διάκριση και διάσταση των σφαιρών της κοινωνικής ζωής.

Εμπορευματοποίηση της τέχνης. Αισθητικοποίηση του καταναλωτισμού. Η αισθητική υποκειμενικότητα στο απόγειό της. Αποξένωση - και επάνοδος στο υποκείμενο. Από το άτομο - ιδιώτη στην αυτοσυνειδησία του ανθρώπινου γένους.

Αυτοκαταστροφικές και δημιουργικές - επαναστατικές τάσεις.

3. Η ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας: ενοποιημένη αταξική ανθρωπότητα και ολόπλευρη ανάπτυξη του πολιτισμού. Ώριμη αυτοματοποίηση, παραγωγή αυτομάτων από αυτόματα, ριζική αλλαγή του χαρακτήρα της εργασίας. Υπέρβαση του εξανδραποδιστικού - υποδουλωτικού καταμερισμού της εργασίας. Από τη διοίκηση ανθρώπων - στη διοίκηση εμπράγματων διαδικασιών. Εξάλειψη των χειραγωγικών-εξουσιαστικών σχέσεων κυριαρχίας και υποταγής.

Η εργασία ως φυσική και διανοητική παιδεία (culture) ολόπλευρα αναπτυσσόμενων προσωπικοτήτων. Η υπέρβαση - «άρση» της τέχνης ως στοιχείου του υποδουλωτικού καταμερισμού της εργασίας.

Δ. Γνωσιολογικά, μεθοδολογικά και λογικά ζητήματα.

1. Ο ρόλος της τεχνολογικής διαμεσολάβησης στην ανθρωποκοινωνιογένεση:

• διάκριση της πηγής του ερεθίσματος από το ερέθισμα και από τον άνθρωπο-δέκτη.

• διάκριση του αντικειμένου από το υποκείμενο και του τελευταίου από τον περίγυρό του.

• δημιουργία του δεύτερου συστήματος σήμανσης (σημεία-σύμβολα).

• διάκριση των ουσιωδών (αναγκαίων και ικανών) για το μετασχηματισμό του εξωτερικού αντικειμένου πλευρών (γνώση, σκοποθεσία).

• κοινοποίηση των προαναφερθέντων (επικοινωνία).

• αυτοσυνείδηση, αυτογνωσία, αυτορύθμιση, αυτοέλεγχος.

2. Τεχνολογία και μεθοδολογία. Εμπράγματη και νοητική διαμεσολάβηση. Τα μέσα και οι τρόποι της εμπράγματης (πρακτικής) και της νοητικής δραστηριότητας (γνωστικής διαδικασίας).

3. Η γνωστική λειτουργία της τέχνης. Τέχνη και αντανάκλαση. Το πρόβλημα της αναπαραστατικότητας.

4. Από τη χειροτεχνική μαθητεία δεξιοτήτων στις ορθολογικές γενικεύσεις - συνόψεις. Σύνδεση με φυσιογνωσία και μαθηματικά: τεχνικές επιστήμες-πολυτεχνική εκπαίδευση. Αναλυτική ακρίβεια και υπολογισμός, ποσοτική-δομική προσέγγιση. Το βασίλειο της «διάνοιας» και η ταύτιση τεχνικής-χειραγώγησης.

5. Το πρόβλημα της πολυειδίκευσης. Ακρότητες τύπων ειδικών: «τα πάντα επί του τίποτε» και «τίποτε επί του παντός».

6. Συστημική τεχνολογία .Συνθετική διεπιστημονική προσέγγιση πολύπλευρων και αντιφατικών διαδικασιών. Μετάβαση στο «λόγο». Στοιχεία της συνθετικής επιστήμης-παιδείας του μέλλοντος.

7. Σχέσεις επιστήμης-τεχνολογίας-πρακτικής. Επιστημονικές και τεχνολογικές επαναστάσεις. Καινοτομίες και νεωτερισμοί.

8. Το πρόβλημα της ταύτισης - διάστασης αντικειμενικών φυσικών νόμων και τεχνολογικής χρήσης τους.

9. Φιλοσοφική και μεθοδολογική προσέγγιση της πληροφορικής. Πληροφορία και διοίκηση-διαχείριση. Η οπτική της κυβερνητικής. Οι ιδιότητες της πληροφορίας. Εννοιολογήσεις στα πλαίσια της κυβερνητικής. Πληροφορία-αντανάκλαση-γνώση. Πληροφορία και φιλοσοφικές κατηγορίες. Η προέλευση της διοίκησης και η πληροφορία. Πορίσματα - προοπτικές.

Ε. Ανάδειξη επίκαιρων κοινωνικο-φιλοσοφικών ζητημάτων.

1. Κίνηση, εξέλιξη, μεγέθυνση, ανάπτυξη, πρόοδος και οπισθοδρόμηση. Κριτήρια. Ο ρόλος και η θέση της τέχνης και της τεχνολογίας στην κοινωνική πρόοδο. Κοινωνικο-οικονομική ανάπτυξη και καλλιτεχνική δημιουργία. Ο μη γραμμικός χαρακτήρας του κοινωνικο – ιστορικού προσδιορισμού της τέχνης.

2. Ιστορικό και λογικό, συγχρονία και διαχρονία. Συνέχεια και ασυνέχεια στην ιστορία του πολιτισμού. «Νεοτερικότητα» και «εκσυγχρονισμός» (θεωρίες, κριτική).

3. Καθολικό, γενικό και ειδικό (ιδιαιτερότητα) στην ιστορία του πολιτισμού. Αιτιότητα, αιτιοκρατία, νομοτέλεια. Ελευθερία και αναγκαιότητα. Τεχνολογικός ντετερμινισμός-φετιχισμός της τεχνολογίας.

4. Εργαλεία - μηχανισμοί - μηχανές - συστήματα μηχανών - αυτοματισμοί - βαθμίδες αυτοματοποίησης.

5. Περί του «μηχανισμού» κοινωνικού προσδιορισμού της εκπόνησης, υιοθέτησης, εδραίωσης, ανάπτυξης και διάδοσης του εκάστοτε ιστορικά συγκεκριμένου τύπου («μοντέλου») τεχνολογίας. Οι έννοιες : κοινωνική ανάγκη και φερέγγυος ζήτηση. Ο διαμεσολαβημένος, περίπλοκος, και ανισομερής χαρακτήρας εκδήλωσης των κοινωνικών αναγκών στο στάδιο της ολοκλήρωσης της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας.

6. Κινητήριες δυνάμεις ανάπτυξης της παραγωγικής σχέσης του ανθρώπου προς τη φύση (και της τεχνολογικής πλευράς αυτής της σχέσης):

(α) η διαφορά μεταξύ ποσότητας και ποιότητας προϊόντων της παραγωγής και μέτρου των βιολογικά οροθετημένων αναγκών (σε συνθήκες ελλειμματικής παραγωγής, σπανιότητας και ανεπάρκειας).

(β) η ικανοποίηση της ανάγκης για εργασία - η αντίφαση μεταξύ ανάγκης για εργασία και κεκτημένου επιπέδου (και χαρακτήρα) των δυνατοτήτων ικανοποίησης της εν λόγω ανάγκης (σε συνθήκες παραγωγής που διασφαλίζουν αφθονία προϊόντων για την ικανοποίηση του μέτρου των βιολογικά οροθετημένων αναγκών).

7. Το εκάστοτε κεκτημένο επίπεδο παραγωγικής σχέσης προς τη φύση (και η τεχνολογική συνιστώσα του) ως φάσμα δυνατοτήτων. Ο καθοριστικός ρόλος των σχέσεων παραγωγής ως προς τον εκάστοτε ιστορικά συγκεκριμένο τρόπο και το βαθμό υλοποίησης των διαθέσιμων δυνατοτήτων μεταβολής που εμπεριέχει το εν λόγω φάσμα δυνατοτήτων. Το ανέφικτο υπέρβασης αυτού του φάσματος.

8. Παρελκυστικές αυταπάτες, μονομέρειες, απολυτοποιήσεις φαινομενικοτήτων και ιδεολογήματα:

(α) ο αντικειμενισμός της τεχνοκρατίας και του οικονομισμού -- συγκάλυψη της ταξικής υφής και γραμμική-εξελικτική αντίληψη περί δήθεν μεταφυσικά αυθύπαρκτης, αυτοπροσδιοριζόμενης και αδήριτα απαρέγκλιτης πορείας του τρόπου παραγωγής και της τεχνολογίας του.

(β) ο βουλησιαρχικός υποκειμενισμός και η μέχρι αυθαιρεσίας απολυτοποίηση της ευχέρειας επιλογής από το υποκείμενο κατά το δοκούν τρόπου παραγωγής και τεχνολογικού μοντέλου σε δύο εκδοχές: της «φωτισμένης» εκσυγχρονιστικής ελίτ και της «ριζοσπαστικής» υπερεπαναστατικής πρωτοπορίας. Στην πρώτη εκδοχή η βουλησιαρχία αυτοπροβάλλεται ως υπερταξική-απολίτικη και μεταρρυθμιστική, ενώ στη δεύτερη ως αποκλειστικά ταξική και υπερπολιτικοποιημένη.

9. Ο ρόλος της τεχνολογίας στον υλικό και πνευματικό πολιτισμό. Ταξικός χαρακτήρας του πολιτισμού. Δύο πολιτισμοί στην ταξική κοινωνία. Το φαινόμενο της αλλοτρίωσης στη σύγχρονη κοινωνία.

10. Κεφάλαιο - εμπορευματικές και χρηματικές σχέσεις: η μη παραγωγική συνάφεια της τεχνολογικά και παραγωγικά κατακερματισμένης κοινωνίας.

11. Θετικές και αρνητικές επιπτώσεις της τεχνολογικής ανάπτυξης στη ζωή της κοινωνίας και του ανθρώπου. Η επιστημονικο - τεχνική επανάσταση και ο άνθρωπος. Είναι η τεχνολογική ανάπτυξη «ευλογία» ή «κατάρα».

12. Η κλιμάκωση των τεχνολογικών διαμεσολαβήσεων ως παράγων της εντατικοποίησης της ψυχικής δραστηριότητας. Τεχνολογία και ιστορικές μεταβολές της χρονικότητας και των ρυθμών της ζωής.

13.Η κεφαλαιοκρατική χρήση των τεχνολογιών και η ανεργία ως καταστροφή της κύριας παραγωγικής δύναμης.

14.Ο φετιχισμός της επιστήμης και της τεχνολογίας: τεχνοφοβία - τεχνοκρατία, αντιεπιστημονισμός - επιστημονισμός. Τεχνοκρατικές ουτοπίες και οπισθοδρομικός ρομαντισμός.

17.Ο παραγωγικός και παιδαγωγικός - πολιτισμικός ρόλος της εκπαίδευσης - παιδείας στη σύγχρονη κοινωνία. Η θέση και ο ρόλος της παιδείας: ολόπλευρη ανάπτυξη της προσωπικότητας ή χειραγωγικές τεχνικές; Η παιδεία ως παραγωγή και αναπαραγωγή του υποκειμένου της εργασίας, ως παραγωγή - πιστοποίηση γνώσεων, ως κατανομέας θέσεων και ρόλων στο πλέγμα των κοινωνικών σχέσεων δια των επαγγελμάτων και ως συνιστώσα διαμόρφωσης του κοινωνικού συνειδέναι. Η παιδεία ως θεσμικότητα.

18. Η αισθητική - καλλιτεχνική συνιστώσα της αγωγής. Ψυχ – αγωγία και διασκέδαση.

19.Μέσα μαζικής ενημέρωσης ή χειραγώγησης. Ελεύθερος χρόνος ή εξωεργασιακή επεξεργασία συνειδητού και ασυνείδητου; Διαδίκτυα, τηλεματική και πολυμέσα στην υλική και πνευματική παραγωγή. Επικοινωνιακός υπερπληθωρισμός και ελλείμματα. Η προσωποποιός και αποπροσωποποιός διαμεσολάβηση της κοινωνικο - ψυχολογικής επικοινωνίας στη δομή της μαζικής επικοινωνίας και της διαδικτύωσης. Επικοινωνιακό πεδίο: εντάξεις και αποκλεισμοί.

20. Η βιομηχανία θεάματος - ακροάματος. Τα προβλήματα της «μαζικής τέχνης». Τέχνη, μαζική παραγωγή και μαζική κατανάλωση. Τέχνη και καταναλωτισμός. Τέχνη, τεχνική και διαφήμιση. Το «κιτς». Κυνήγι του εφήμερου, επίφαση νεωτερισμού, εντυπωσιασμός, κραυγαλέα εκκεντρικότητα και υπαρξιακή αγωνία του δημιουργού με «ημερομηνία λήξης». Μόδα, μοντέρνο και μετα-μοντέρνο. Η διαχρονική αισθητική λειτουργία του κλασσικού στην αυθεντική τέχνη.

21. Η αντιφατικότητα της «παγκοσμιοποίησης». Τεχνολογικές, οικονομικές, κοινωνικές, (γαιο-) πολιτικές και πολιτισμικές διαστάσεις. Κοινωνίες της διακινδύνευσης. Χωροταξικές και δημογραφικές διαστάσεις της ανισομέρειας.

22. Ο πολιτιστικός ιμπεριαλισμός. Λαϊκό και ταξικό στην τέχνη. Εθνικό και διεθνικό την τέχνη και τεχνολογία. Περί «πολυπολιτισμικότητας».

23.Βία και συναίνεση, πόλεμος και ειρήνη. Η αισθητικοποίηση της βίας. Η βία ως θέαμα. Ο ρόλος και η θέση της τεχνολογίας. Στρατιωτικοποίηση επιστήμης - τεχνολογίας..

24. Υπαρξιακό κενό και αναζήτηση έντονων και εξεζητημένων συγκινήσεων.

25.Φύση και κοινωνία. Το πρόβλημα του φυσικού κάλους. Η ληστρική σχέση προς τη φύση ως συνεπακόλουθο της εκμεταλλευτικής χρησιμοθηρίας μέσω χειραγωγικών τεχνικών. Το φάσμα της οικολογικής αυτοκαταστροφής της ανθρωπότητας. Αστυφιλία και μεγαλουπόλεις. Οι διαστημικές προοπτικές της ανθρωπότητας.

26.Τέχνη και τεχνολογία. Καλλιτεχνική και επιστημονικο - τεχνική δημιουργικότητα. Σχέση χρηστικής λειτουργικότητας και αισθητικής αρτιότητας. Η βιομηχανική σχεδίαση. Σχέση τεχνολογικής και αισθητικής αρτιότητας.

27. Μαζικός πολιτισμός και ελιτισμός. Η επιστημονικο-τεχνική επανάσταση και η τέχνη.

28. Ο φετιχισμός της τέχνης, του καλλιτέχνη και της καλλιτεχνικής δημιουργίας. Η «τέχνη για την τέχνη». Η τέχνη ως αντίδοτο και ως άλλοθι για τις αλλοτριωτικές επιπτώσεις της εκμεταλλευτικής τεχνοκρατικής χρησιμοθηρίας.

29.Απόψεις περί τέχνης και αισθητικής. εγελιανισμός, μαρξισμός, φιλοσοφία της ζωής, νεοθωμισμός, ενορατισμός, νεοθετικισμός, φροϋδισμός, υπαρξισμός, φαινομενολογία, μοντέρνο και μεταμοντέρνο.

30. Το ανυπόστατο της μεταφυσικής αντιδιαστολής «απολλώνιου» και «διονυσιακού», λογικού και βιωματικού...τεχνολογίας και τέχνης.

Το ανωτέρω μάθημα επιλογής συνδυάζει αίτια φθοράς δομικών υλικών, εξέταση της συμβατότητας μεταξύ των δομικών υλικών καθώς και τρόπους αντιμετώπισης των προβλημάτων φθοράς μνημείων και κτιρίων σε σχέση με εξω- και ενδογενείς παράγοντες.

Σκοπός του μαθήματος είναι να κατανοήσουν οι φοιτητές πρώτιστα τις έννοιες συμβατότητα των δομικών υλικών και ανθεκτικότητα στις περιβαλλοντικές συνθήκες, ώστε να είναι σε θέση να κατευθύνουν μελλοντικά τόσο επεμβάσεις συντήρησης και αποκατάστασης μνημείων, όσο και να αποφύγουν φθορές και διαβρώσεις σε σύγχρονες κατασκευές, που βασικά οφείλονται σε αστοχίες στην επιλογή υλικών. Επίσης, δίνεται ιδιαίτερη σημασία στη χρήση οικολογικών υλικών, όπως π.χ. ασβεστοκονιαμάτων και αναλύεται η συνεισφορά τους στην αειφορία και μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης των κατασκευών.

Οι φοιτητές μπορούν να εμβαθύνουν στα δομικά υλικά ενός κτιρίου/συνόλου που μελετούν στο μάθημα «Επεμβάσεις σε Υφιστάμενα Κελύφη» και να παρουσιάσουν τις φθορές των δομικών υλικών σε συσχέτιση με τα αίτια καθώς και τις προτάσεις συντήρησης.

Το μάθημα περιλαμβάνει προφορική εξέταση (30%), εργασία με εργαστήριο (50% και 20%, αντίστοιχα).  Η εργασία μπορεί να αναφέρεται και στο θέμα που έχετε επιλέξει σε συναφή μαθήματα, όπου θα καταγράψετε τις φθορές δομικών υλικών και θα προτείνετε τρόπους αντιμετώπισής τους. Διαφορετικά επιλέγετε κάποιο άλλο κτίριο για καταγραφή φθορών και τρόπους αντιμετώπισης ή κάνετε κάποια βιβλιογραφική μελέτη. Η εργασία μπορεί να γίνει μεμονωμένα ή σε ομάδες.

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΟ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Η επιστήμη ως: νοητική πρόσκτηση της πραγματικότητας και κοινωνικό πολιτισμικό φαινόμενο. Η θέση και ο ρόλος της επιστήμης στη διάρθρωση και ανάπτυξη της κοινωνίας. Ζητήματα θεωρίας της γνώσης, λογικής και μεθοδολογίας στην επιστημονική έρευνα. Οι επιστήμες στην ιστορία. Διαφοροποίηση, ολοκλήρωση των επιστημών και διεπιστημονικότητα. Νεωτερισμοί και παραδόσεις, νόμοι που διέπουν την ανάπτυξη της επιστήμης και της τεχνολογίας. Το υποκείμενο της επιστημονικής δραστηριότητας. Θεωρίες, κατευθύνσεις, τάσεις και προσεγγίσεις στη φιλοσοφία της επιστήμης.

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΚΑΙ ΟΙ ΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΕΝΟΤΗΤΕΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΜΑΤΟΣ

Εισαγωγικές επισημάνσεις – αφετηριακές έννοιες.

ΜΕΡΟΣ I. Η έρευνα και η τεχνολογία στη διάρθρωση της κοινωνίας.

Α. Αναγκαίοι όροι για την προσανατολιστική δραστηριότητα στην απλούστατη σχέση της κοινωνίας ως διαδικασία.

Β. Αναγκαίοι και ικανοί όροι για τη μετατροπή της προσανατολιστικής δραστηριότητας σε ερευνητική-κατασκευαστική: Η μετάβαση από την απλούστατη σχέση στην ουσία της κοινωνίας ως μετάβαση από την αδιαμεσολάβητη στη λειτουργικά και μορφολογικά διαμεσολαβημένη επενέργεια στη φύση.

Γ. Η ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα ως συνιστώσα της ουσίας της κοινωνίας.

Γ.1. Η ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα ως συνιστώσα της εργασίας και των παραγωγικών δυνάμεων. Εμπράγματος και προσωπικός παράγων στην εργασία. Η δομή, οι λειτουργίες της τεχνικής και ο χαρακτήρας της εργασίας. Επαναλαμβανόμενη και ανανεούμενη-αναπτυσσόμενη εργασία. Όροι, όρια και επίπεδα δημιουργικότητας. Σκοποθεσία και προπαρασκευή του υποκειμένου. Καταμερισμός και κίνητρα της εργασίας. Εργασιακή-μετασχηματιστική δραστηριότητα και μεταβολές στον ψυχισμό του ανθρώπου.

Γ.2. Έρευνα, τεχνολογία και σχέσεις παραγωγής (εργασιακές σχέσεις). Η ερευνητική και σχεδιοποιός-τεχνολογική δραστηριότητα στο πλαίσιο των ουσιωδών δομικών όρων ενότητας και πάλης των ανθρώπων.

Γ.3. Αναφορά σε ορισμένες συγχύσεις περί της σχέσης τεχνικής, τεχνολογίας και σχέσεων παραγωγής.

Δ. Η ερευνητική δραστηριότητα και τα αποτελέσματά της ως φαινόμενο της ανθρώπινης κοινωνίας.

Δ.1. Το κοινωνικό ως φαινόμενο. Υποκείμενο, συνείδηση και κοινωνική μεταβολή.

Δ. 2. Ο διττός χαρακτήρας και οι μορφές της συνείδησης. Γνωστική Διαδικασία, Γνώση και Επιστήμη. Αλήθεια και πλάνη. Διανόηση και επιστημονική κοινότητα. Ο διττός χαρακτήρας και οι μορφές της συνείδησης. Το αντικείμενο ως επιστητό. Είδη και επίπεδα του επιστητού ως γνωστικά αντικείμενα των επιστημών, ταξινόμηση των επιστημών. Βασική, θεμελιώδης, εφαρμοσμένη, τεχνολογική έρευνα και έρευνα παραγωγικών εφαρμογών της τεχνολογίας. 

Δ.3. Ερευνητική-τεχνολογική δραστηριότητα και μορφές κοινωνικής συνείδησης. Πράττειν μετά λόγου γνώσεως. Επιστήμη και ηθική. Πολιτική και επιστήμη. Δίκαιο και επιστήμη.

Αισθάνεσθαι και ερευνητική-τεχνολογική δραστηριότητα. Η δημιουργική δύναμη της φαντασίας. Τέχνη και έρευνα-τεχνολογία. Επιστήμη και αισθητική μορφή της συνείδησης. Η θρησκεία ως παράγωγη της αισθητικής και ιστορικά περιορισμένη μορφή κοινωνικής συνείδησης. Συνοπτική αναφορά στις γνωσιολογικές, ψυχολογικές και κοινωνικές πηγές της θρησκείας. Θρησκευτικός αγνωστικισμός, δογματισμός, σκεπτικισμός, ανορθολογισμός και επιστήμη. Για την ιστορικότητα και την πρακτική λειτουργικότητα των θρησκευτικών προτύπων. Αλλοτρίωση, θρησκευτικό βίωμα και θρησκευτική ανάγκη. Η θρησκεία ως ιδιότυπη έκφανση πολιτιστικών καθόλου. Νοηματοδότηση του ανόητου και ουτοπικός αρνητισμός. Επιστήμη, θρησκεία και παιδεία. Επιστημονικές γνώσεις και πίστη.

Επιστημονική φιλοσοφία και φιλοσοφία της επιστήμης.

Ε. Η ερευνητική δραστηριότητα ως πραγματικότητα της ανθρώπινης κοινωνίας. Έρευνα και εποικοδόμημα.

E.1. Η θέση και ο ρόλος  της έρευνας στο εποικοδόμημα: τεχνικά και οργανωτικά μέσα αντεπίδρασης στη βάση της κοινωνίας.

E.2. Προσωπικότητα και επιστήμη.

ΜΕΡΟΣ II. Αιτιότητα, αιτιοκρατία, νόμος και νομοτέλεια.

            Α. Αιτιότητα, αιτιοκρατία και νόμος. Είδη νόμων.

            Β. Η κοινωνική νομοτέλεια ως φάσμα δυνατοτήτων.

            Γ. Σύντομη ιστορικο-φιλοσοφική αναδρομή στις περί αιτιοκρατίας και νομοτέλειας αντιλήψεις.

ΜΕΡΟΣ ΙII. Ζητήματα θεωρίας της γνώσης, λογικής και μεθοδολογίας της έρευνας.

Α. Γνωσιακή συγκυρία και ανάπτυξη της επιστήμης.

Η γνωσιακή συγκυρία. Κριτήρια προσδιορισμού.

Η κρισιακή γνωσιακή συγκυρία και οι επιστημονικές επαναστάσεις.

Επιστημονικές επαναστάσεις και θεμέλια της επιστήμης.

Β. Τα μέσα και οι τρόποι της έρευνας. Μέθοδος και μεθοδολογία. Η μεθοδολογία του οργανικού όλου.

Μέθοδος και Μεθοδολογία.

Εμπειρικό και θεωρητικό.

Διάνοια και Λόγος ως βαθμίδες του νοείν στη γνωστική διαδικασία. Η ανάβαση από το αφηρημένο στο συγκεκριμένο.

Ιστορικό και Λογικό.

Διαλεκτική λογική και μεθοδολογία του Οργανικού Όλου.

Κίνδυνοι που συνδέονται με εκδοχές του αναγωγισμού.

Γ. Ποιοτικές και ποσοτικές προσεγγίσεις στην έρευνα.

Ποιότητα, ποσότητα και μέτρο. Ο νόμος της μετατροπής των ποσοτικών αλλαγών σε ποιοτικές.

Ποιοτικοί και ποσοτικοί προσδιορισμοί.

Περί των όρων και των ορίων χρήσης ποσοτικών μεθόδων και μαθηματικοποίησης της επιστήμης.

Ποσότητα εναντίον ποιότητας; Ορθολογισμός εναντίον βιώματος; Σκέψη εναντίον παρόρμησης; Ποιείν εναντίον αισθάνεσθαι;

ΜΕΡΟΣ IV. Η έρευνα και η τεχνολογία στην ιστορία της κοινωνίας.

Α. Ψήγματα ερευνητικής και τεχνολογικής δραστηριότητας στην αρχή (προϋποθέσεις) της διαδικασίας της ιστορικής ανάπτυξης της κοινωνίας και στην πρωταρχική εμφάνιση της κοινωνίας.

Β. Η ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα στη διαμόρφωση της ανθρώπινης κοινωνίας.

Β. 1. Αρχική περίοδος: ο δουλοκτητικός κοινωνικοοικονομικός σχηματισμός.

Β. 2. Δεύτερη περίοδος: ανάπτυξη της μεγάλης ιδιωτικής ιδιοκτησίας σε αναντίστοιχη εαυτής βάση (γαιοκτησία – ιδιοκτησία επί ενός φυσικής προέλευσης μέσου παραγωγής).

Β. 3. Η ερευνητική και τεχνολογική δραστηριότητα στην ολοκλήρωση της διαμόρφωσης της ανθρώπινης κοινωνίας επί κεφαλαιοκρατίας.

α) Γενικές επισημάνσεις.

            β) Τεχνολογικός και κοινωνικός τρόπος παραγωγής επί κεφαλαιοκρατίας.

            γ) Ο καθολικός χαρακτήρας της ερευνητικής δραστηριότητας και οι αντιφάσεις του καταμερισμού της εργασίας επί κεφαλαιοκρατίας.

            δ) Απαξίωση της βασικής έρευνας και της φιλοσοφίας.

            ε) Επιστήμη, εκπαίδευση και αγορά επί κεφαλαιοκρατίας.

            στ) Εκτατική, εντατική ανάπτυξη της κεφαλαιοκρατίας και στάδια της επιστημονικοτεχνικής επανάστασης. Ιμπεριαλιστική «παγκοσμιοποίηση», και «επιχειρηματικό πανεπιστήμιο».

ζ) 3ο στάδιο της επιστημονικοτεχνικής επανάστασης ή επέλαση της «4ης βιομηχανικής επανάστασης»: αντιφάσεις, συρράξεις και ιδεολογήματα.

            η) Αγοραία αναμόρφωση θεσμών και ηθών. Έρευνα και επιχειρηματικότητα.

            θ) Περί του δια της πληροφορικοποίησης εκφυλισμού της έρευνας επί κεφαλαιοκρατίας.

ι) Δημόσιο και ιδιωτικό: πεδίο διεκδικήσεων και χειραγωγήσεων. Το πανεπιστήμιο ως πεδίο έρευνας, συνειδητοποίησης και αγώνα.          

κ) Υπάρχει διέξοδος;

Γ. Η ολόπλευρη ανάπτυξη της ερευνητικής και τεχνολογικής δραστηριότητας στην ωριμότητα της ανθρώπινης κοινωνίας ως στοιχείο της αναγκαιότητας επιστημονικής σχεδιοποίησης για τη ριζική αλλαγή του τύπου ανάπτυξης της κοινωνίας. Ενοποιημένη ανθρωπότητα και ολόπλευρη ανάπτυξη του πολιτισμού.

ΜΕΡΟΣ V. Σύντομη αναφορά σε θεωρίες, κατευθύνσεις, τάσεις και προσεγγίσεις στη φιλοσοφία και μεθοδολογία της επιστήμης και της τεχνολογίας.

1. Σύντομη αναφορά στην ιστορική πορεία μεθόδου και μεθοδολογίας.
2. Ο Χέγκελ και το γίγνεσθαι της επιστημονικής σκέψης.
3. Η μεθοδολογία του λογικού θετικισμού.
4. Αναφορά στη μεθοδολογία του Τ. Kuhn.
5. Για την εξελικτική επιστημολογία του Κ. Popper.
6. Για τη μεθοδολογία των προγραμμάτων επιστημονικής έρευνας του I. Lakatos.
7. Ο «μεθοδολογικός αναρχισμός» ως προάγγελος της μεταμοντέρνας διάλυσης της ορθολογικής μεθοδολογίας.
8. Από την κοινωνιολογία της γνώσης και της επιστήμης στον αγοραίο κοινωνιολογισμό. Από την αναγωγή της γνώσης σε αγοραία πληροφορία στη «μεταμοντέρνα» διάλυση του ορθού λόγου και της μεθοδολογίας.
9. Σύντομη αναφορά στη φιλοσοφία της τεχνικής.

            Σύνοψη και συναγωγή γενικότερων πορισμάτων. Για τις νομοτέλειες ανάπτυξης της ερευνητικής και τεχνολογικής δραστηριότητας, για τη θέση και το ρόλο της ανθρώπινης υπόστασης στην πορεία προς το διαστημικό πολιτισμό.